و بر خلاف گفته شما فرد و جمعيتى كه نيروى معنويش قوى بوده و داراى دين حق و معارف حقه است ، غالب مىشود ، و به اين جهت غالب مىشود كه مظلوم است ، و به اين جهت مظلوم است كه بر قول حق پايدارى مىكند و خداى تعالى كه خودش حق است ، همواره حق را يارى مىكند ، به اين معنا كه هر جا حق و باطل با هم روبرو شدند ، باطل نمىتواند حجت حق را از بين ببرد . و نيز خداى تعالى حامل حق را هم در صورتى كه در حملش صادق باشد يارى مىفرمايد ، هم چنان كه در همان آيه فرمود : « وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّه مَنْ يَنْصُرُه ، إِنَّ اللَّه لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ ، الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ . . . » يعنى خدا آن ياوران حق را يارى مىكند كه وقتى قدرت پيدا كردند از نماز و زكات دست برندارند ، و خلاصه در يارى كردن حق صادق باشند . و در آخر مىفرمايد : « وَلِلَّه عاقِبَةُ الأُمُورِ » و با اين جمله ، به تعدادى از آيات اشاره مىفرمايد كه از آنها بر مىآيد عالم كون در طريق كمال خود به سوى حق و صدق و سعادت حقيقى سير مىكند . و در اين هم شكى نيست كه قرآن دلالت مىكند بر اينكه غلبه ، همواره نصيب خدا و لشگر او است ، به آيات زير توجه فرمائيد : « كَتَبَ اللَّه لأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي » « 1 » « وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِينَ ، إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ ، وَإِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ » « 2 » « وَاللَّه غالِبٌ عَلى أَمْرِه » « 3 » . و همچنين دسته دوم كه از آنها تنها آيه : « أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها » « 4 » ، را آورده بود ، نمىخواهد در باره اصل تنازع و اصل انتخاب و يا تبعيت محيط ، چيزى بگويد ، بلكه در اين مقام است كه بفرمايد : حق باقى و باطل فانى است ، و بقاى حق و فناى باطل چه از باب تنازع باشد ، ( هم چنان كه در حق و باطلهايى كه از سنخ ماديات است از اين باب است ) ، و يا اينكه از باب تنازع در بقا نباشد ، ( مانند حق و باطلهايى كه بين ماديات و معنويات هست ، كه غلبه حق در آنها از باب تنازع نيست ) براى اينكه معنا ( منظور ما از معنا ، موجود مجرد

--> ( 1 ) خداوند با قلم قضائش چنين نوشته است كه غلبه نصيب من و رسولان من است . « سوره مجادله ، آيه 21 » ( 2 ) قضاى ما به نفع بندگان مرسل ما رانده شده كه ايشان و تنها ايشان يارى مىشوند و اينكه لشگر ما همواره غالب هستند . « سوره صافات ، آيه 173 » ( 3 ) خدا به امر خود مسلط و غالب است . « سوره يوسف ، آيه 21 » ( 4 ) سوره رعد ، آيه 17